W dniu 30 grudnia 2025 r. rząd przyjął projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. Według założeń projektu umowę o wspólnym pożyciu będą mogły zawrzeć osoby po ukończeniu 18 roku życia pozostające w związku nieformalnym, bez względu na płeć partnerów.

Przed kim taka umowa będzie zawierana?

Przed notariuszem w drodze aktu notarialnego. Po jej sporządzeniu rejent będzie wysyłał wypis części ogólnej umowy do kierownika urzędu stanu cywilnego, który będzie prowadził specjalny rejestr tego rodzaju umów.

Jakie kwestie będą mogły zostać uregulowane we wspomnianej umowie?

W części szczegółowej umowy partnerzy będą mogli sprecyzować m.in. obowiązujące między nimi stosunki majątkowe, w tym mogą postanowić czy w związku będzie obowiązywała rozdzielność majątkowa, która będzie ustrojem domyślnym, bądź też zdecydować o wprowadzeniu wspólności majątkowej lub rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. W umowie, w której ustanowiono wspólność majątkową będą mogły sprecyzować, jakie przedmioty majątkowe wchodzą do ich majątku wspólnego, jednak nie jest to prawo bezwzględne, bowiem projekt zastrzega jakich składników majątkowych strony umowy nie będą mogły objąć wspólnością, m.in. tych nabytych przez dziedziczenie, zapis i darowiznę, praw niezbywalnych mogących przysługiwać tylko jednej osobie czy wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz innych wymienionych w projekcie.

Co więcej?

• partnerzy będą mogli postanowić o prawie do korzystania z mieszkania i przedmiotów urządzenia domowego przysługującego jednej ze stron umowy przez drugą stronę i jednocześnie będą mogli uregulować termin opuszczenia mieszkania przez partnera w razie rozwiązania umowy o wspólnym pożyciu;
• ustawa nadaje partnerom uprawnienia do udzielenia upoważnienia do wzajemnego dostępu do informacji na temat stanu zdrowia i do dokumentacji medycznej w określonym umową zakresie;
• partnerzy będą mogli udzielić sobie pełnomocnictwa do występowania w imieniu drugiej strony umowy przed sądami i organami administracji publicznej;
• strony umowy będą władne postanowić o wzajemnym obowiązku alimentacyjnym po rozwiązaniu umowy o wspólnym pożyciu lub określić, że będzie on spoczywał na jednej ze stron, np. w sytuacji niemożności zaspokojenia swoich usprawiedliwionych potrzeb przez jednego z parterów;
• do umowy strony ją zawierające mogą załączyć testamenty określające zasady dziedziczenia po sobie nawzajem.

Partnerzy zawierając umowę będą zobowiązani do wzajemnego szacunku, lojalności, pomocy, troski oraz współdziałania dla wspólnego dobra.

Ustanie umowy o wspólnym pożyciu

Projekt przewiduje uregulowania dotyczące ustania umowy o wspólnym pożyciu i utracie statusu osoby najbliższej. Z mocy prawa powyższe nastąpi wskutek śmierci strony umowy, jej rozwiązania czy zawarcia małżeństwa przez podmioty nią związane. Będzie możliwe żądanie unieważnienia umowy lub ustalenia jej nieistnienia w drodze orzeczenia sądowego w wypadkach określonych w projekcie.

Oceniając sam projekt uważam, że określa marginalny zakres uprawnień osób pozostających w związkach nieformalnych, lecz ważne, że powstał i choć w części odpowiada na potrzeby osób, które nie chcą lub nie mogą zawrzeć małżeństwa. W jakim finalnie kształcie projekt wejdzie w życie i przede wszystkim czy uzyska większość parlamentarną oraz podpis Prezydenta RP – czas pokaże.

Z projektem można zapoznać się TUTAJ